Оттөзімді материал

Минерал шикізаты негізінде жасалып, өзінің қасиетін сондайлық өзгеріссіз жоғары температурада сақтай алатын материалды оттөзімді деп атайды.

Металлургияда қолданылатын оттөзімді материалдардың негізгі міндеті: жоғары температуралы балқыма мен қож және газды ортада өзінің қасиетін сақтай отырып, ұзақ уақытқа жарамды әрі арзан болуы.

Металлургиялық зауыттарда қолданылатын техникалық жіктелім бойынша барлық оттөзімді бұйымдар үш топқа бөлінеді:

1) қышқылды;

2) негізді;

3) бейтарап.

Оттөзімділігі бойынша үш топқа бөлінеді:

1) оттөзімді (1580-1770 ⁰С);

2) жоғары оттөзімді (1770-2000 ⁰С);

3) өте жоғары оттөзімді (2000 ⁰С-дан жоғары).

Оттөзімді бұйымдар пішіні мен өлшемі бойынша бөлінеді:

1) қарапайым (түзу, сыналы);

2) фасонды (қарапайым, күрделі, өте күрделі, ірі блокты);

3) арнайы.

Оттөзімді бұйымның қасиеті, оның химиялық құрамына, жасау тәсіліне және эксплуатациялық жағдайына байланысты.

Бұйымның негізгі қасиеттері:

1) оттөзімділік;

2) жүктеме әсерінен жоғары температурада деформациялану;

3) термиялық төзімділік;

4) химиялық төзімділік;

5) кеуектілік;

6) газөтімділік;

7) жылуөтімділік;

8) жылусыйымдылық;

9) механикалық беріктік және т.б.

Оттөзімді материалдар мен бұйымдар табиғи және жасанды болып бөлінеді. Металлургия өндірісінде қолданылатын оттөзімді материалдардың көпшілігі жасанды. Оларды жасаудың жалпы технологиялық сұлбасы мынадай:

1) шикізаттық материалдарды дайындау (қыздыру, ұсақтау, сұрыптау);

2) шикіқұрамды дайындау (араластыру, су қосу);

3) бұйымды қалыптау;

4) бұйымды кептіру;

5) бұйымды күйдіру.

Домна пешінің шегенін қалау үшін шамот, жоғары глиноземді кірпіш және көміртекті блоктар пайдаланылады.

Шамоттың құрамында 28-45 % Al₂O₃, қалғаны кремнезем. Шамоттың оттөзімділігі 1580-1750 ⁰С. Жоғары глиноземді кірпіште 45 %-дан жоғары Al₂O₃ бар, оттөзімділігі жоғары.

Домна пешінің жоғарғы жағының қаламасы ретінде шамот қолданылса, төменгі жағын жоғары глиноземді кірпіштен қалаған жөн. Пештің түбін көміртекті блоктар мен жоғары глиноземді кірпіштен қалайды.